|
İzmir 8.500 yıllık tarihe sahip dünyanın en eski liman şehirlerinden biridir. Tarih boyunca bir liman kenti olarak Çanakkale'den Fethiye'ye kadar uzanan geniş bir hinterlandın merkezi olmuştur.
İzmir, deniz yolu ulaşımını etkin ve yaygın kullanan bir merkez olmakla beraber aynı zamanda Türkiye'nin deniz yoluyla dışa açılan kapısı konumundadır.
Tarih öncesi çağlarda bile İzmir ve yakın çevresi geniş bir ticaret ağına sahip olmuştur. Bu durumun sonucunda, İzmir dünya ticaretinin önemli merkezlerinden biri haline gelmiştir. Avrupa ülkeleri ile yapılan ticarete bağlı olarak İzmir'de deniz ticareti de büyük gelişme kaydetmiştir.
Bugün ülkemizin en büyük konteynır limanları arasında olan İzmir Alsancak Limanı, hem İzmir'in hem bölgenin hem de ülkemizin önemli bir ticaret kaynağıdır.
Ege Bölgesi'nden yapılan ihracatın yüzde 90'dan fazlası İzmir Alsancak Limanı'ndan yapılmaktadır. Bununla birlikte İzmir, Batı Anadolu'nun en uç noktasında olması sebebiyle lojistik merkez olma yolunda ilerlemektedir.
Ulaşım ve ikliminin elverişli olması, dağların kıyıya dik uzanması, yetişmiş insan gücünün varlığı, geçmişten gelen zengin kültürel yapı ve İzmir Alsancak Limanı'nın varlığı gibi daha birçok neden İzmir'in dış ticaret olanaklarını zenginleştirmiştir.
Türkiye ekonomisinde çok önemli bir yere sahip olan İzmir'in, dış ticaret potansiyeli ile ülkemizin kalkınmasındaki rolü göz ardı edilemez.
Tablo 1. İzmir'in Yıllara Göre İhracat ve İthalat Potansiyeli (milyar dolar)
| |
2001 |
2002 |
2003 |
2004 |
2005 |
2006 |
2007 |
2008 |
|
İhracat |
5,9 |
7,2 |
9,1 |
11,2 |
12,8 |
15,6 |
17,7 |
21,6 |
|
İthalat |
5,1 |
6,1 |
8,6 |
11,5 |
14,6 |
18 |
21,1 |
26,1 |
|
Dış Ticaret Dengesi |
0,8 |
1,1 |
0,5 |
-0,3 |
-1,8 |
-2,4 |
-3,4 |
-4,5 |
|
İhracatın İthalatı Karışılama Oranı (%) |
115,7 |
118,0 |
105,8 |
97,4 |
87,7 |
86,6 |
81,0 |
82,7 |
Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (Gümrüklere Göre)
İhracat rakamlarının ithalata göre daha yavaş arttığını göz önünde bulundurduğumuzda, İzmir'de dış ticaret açığının da giderek arttığını söyleyebiliriz. 2001 yılında 0,8 milyar dolar olan dış ticaret dengesi, genel anlamda azalarak 2008 yılında 4,5 milyar dolarlık dış ticaret açığına ulaşmıştır. Ancak bu rakamın ekonomik krizin etkisiyle 2009'da daralması beklenmektedir.
İzmir ihracatının ithalatı karşılama oranında da bir azalma yaşanmasına rağmen Türkiye'nin % 65 civarında olan ihracatın ithalatı karşılama oranına göre oldukça iyi bir konumdadır.
İzmir'in 2008 ve 2009 yılları ilk yarısında gerçekleştirdiği ihracata bakıldığında; 2009 yılında ülke genelinde 3. sıraya yükseldiği görülmektedir.
Tablo 1. En Çok İhracat Yapan 10 İlimiz (Bin ABD Dolar)
|
Sıra No
2008 |
Sıra No
2009 |
Şehir |
2008 Yılı
Ocak-Haziran |
2009 Yılı
Ocak-Haziran |
|
1 |
1 |
İstanbul |
37.955.525 |
25.879.508 |
|
2 |
2 |
Bursa |
6.446.257 |
3.998.860 |
|
4 |
3 |
İzmir |
4.581.366 |
2.645.708 |
|
5 |
4 |
Ankara |
3.791.313 |
2.131.537 |
|
3 |
5 |
Kocaeli |
2.779.520 |
1.823.150 |
|
- |
6 |
Belirsiz |
1.919.752 |
1.621.300 |
|
7 |
7 |
Gaziantep |
1.516.531 |
1.382.486 |
|
9 |
8 |
Hatay |
1.135.865 |
744.948 |
|
6 |
9 |
Sakarya |
827.571 |
737.962 |
|
8 |
10 |
Denizli |
633.502 |
668.135 |
|
10 |
11 |
Adana |
633.502 |
505.039 | Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK)
Not: Firma vergi kimlik numaralarının bağlı olduğu ile göre
Ancak 2009 yılında ülke genelinde de olduğu gibi İzmir'in ihracatında da, en çok ihracat yaptığımız AB ülkeleri başta olmak üzere, gelişmiş ülkelerde yaşanan ekonomik durgunluk nedeniyle düşüş gerçekleşmiştir. İzmir'in ihracatında 2009 yılı Ocak-Haziran döneminde bir önceki yıla göre yüzde 42'lik bir düşüş yaşanmıştır.
2009 yılının ilk 6 ayında İzmir'in yaptığı ithalat, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 43 oranında azalmıştır. Bununla birlikte; ülke genelinde İzmir'in sıralamasında herhangi bir değişiklik olmamıştır.
Tablo 2. En Çok İthalat Yapan 10 İlimiz (bin ABD Dolar)
|
Sıra No 2008 |
Sıra No 2009 |
Şehir |
2008 Yılı
Ocak-Haziran |
2009 Yılı
Ocak-Haziran |
|
1 |
1 |
İstanbul |
58.539.980 |
32.788.929 |
|
3 |
2 |
Ankara |
11.362.265 |
7.922.047 |
|
2 |
3 |
Kocaeli |
13.928.550 |
6.171.698 |
|
4 |
4 |
Bursa |
5.155.636 |
2.968.425 |
|
5 |
5 |
İzmir |
4.533.461 |
2.557.394 |
|
- |
6 |
Belirsiz |
- |
1.791.990 |
|
6 |
7 |
Hatay |
1.463.174 |
1.561.070 |
|
7 |
8 |
Gaziantep |
1.358.608 |
947.865 |
|
8 |
9 |
Adana |
1.106.874 |
789.845 |
|
10 |
10 |
Zonguldak |
971.243 |
743.621 |
|
9 |
13 |
Sakarya |
1.044.723 |
367.667 | Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK)
Not: Firma vergi kimlik numaralarının bağlı olduğu ile göre
İzmir'in dış ticaret dengesi 2099 yılı ilk ayında 88.314 bin ABD dolarına ulaşırken, ihracatın ithalatı karşılama oranı ise yüzde 103,5 olarak gerçekleşmiştir.
İzmir'den en çok ihracat yapılan ülkeler arasında ilk 5 sırada; AB ülkeleri ile ABD yer almaktadır. İthalat yapılan ülkeler de ise; birinci sıradaki Rusya'nın ardından Almanya, ABD, İtalya ve Çin gelmektedir.
Tablo 3. İzmir'den En Çok İhracat Yapılan İlk 10 Ülke (ABD Dolar)
|
Sıra No 2009 |
Ülke |
2009
Ocak-Haziran |
|
1 |
Almanya |
297.212.526 |
|
2 |
A.B.D. |
192.672.579 |
|
3 |
İtalya |
167.720.299 |
|
4 |
İngiltere |
132.296.253 |
|
5 |
Fransa |
130.439.729 |
|
6 |
İspanya |
114.724.675 |
|
7 |
B.A.E. |
90.786.234 |
|
8 |
Hollanda |
89.956.264 |
|
9 |
İran |
88.234.538 |
|
10 |
Mısır |
80.836.548 |
Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK)
Not: Firma vergi kimlik numaralarının bağlı olduğu ile göre Tablo 4. İzmir'de En Çok İthalat Yapılan İlk 10 Ülke (ABD Dolar)
|
Sıra No |
Ülke |
2009 Ocak-Haziran |
|
1 |
Rusya Federasyonu |
347.991.470 |
|
2 |
Almanya |
309.017.943 |
|
3 |
A.B.D. |
244.262.730 |
|
4 |
İtalya |
155.308.894 |
|
5 |
Çin |
153.782.199 |
|
6 |
İngiltere |
112.711.277 |
|
7 |
Fransa |
105.762.148 |
|
8 |
İspanya |
88.204.799 |
|
9 |
Hollanda |
76.400.757 |
|
10 |
Ukrayna |
67.769.631 | Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK)
Not: Firma vergi kimlik numaralarının bağlı olduğu ile göre
2009 yılı ilk 6 ayında İzmir'in en çok ihraç ettiği ürünler arasında; tütün, demir-çelik, konfeksiyon ürünleri, motorlu kara taşıtları vb, makine cihazların yer aldığı görülmektedir.
Tablo 5. İzmir'den En Çok İhracat Yapılan İlk 10 Sektör (ABD Dolar)
|
Sıra No 2009 |
Sektör |
2009
Ocak-Haziran |
|
1 |
Demir ve çelik |
269.576.254 |
|
2 |
Tütün ve tütün yerine geçen işlenmiş maddeler |
218.321.602 |
|
3 |
Kazan: makina ve cihazlar, aletler, parçaları |
214.290.109 |
|
4 |
Örme giyim eşyası ve aksesuarları |
208.787.056 |
|
5 |
Motorlu kara taşıtları, traktör, bisiklet, motosiklet ve diğer |
172.315.081 |
|
6 |
Yenilen meyvalar, kabuklu yemişler, turunçgil ve kavun kabuğu |
161.265.953 |
|
7 |
Örülmemiş giyim eşyası ve aksesuarları |
154.981.108 |
|
8 |
Plastik ve plastikten mamul eşya |
128.105.905 |
|
9 |
Tuz, kükürt, toprak ve taşlar, alçılar ve çimento |
95.456.511 |
|
10 |
Elektrikli makina ve cihazlar, aksam ve parçaları |
72.697.362 | Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK)
Not: Firma vergi kimlik numaralarının bağlı olduğu ile göre
Bu ürünlerden bazısı ithal edilen ürünler arasında da yer almakta olup, ilk 5 içerisinde mineral yakıtların, demir-çeliğin, motorlu kara taşıtların, makine ve cihazların ve plastik ürünlerinin yer aldığı görülmektedir.
Tablo 6. İzmir'de En Çok İthalat Yapılan İlk 10 Fasıl (ABD Dolar)
|
Sıra No |
Fasıl Adı |
2009
Ocak-Haziran |
|
1 |
Mineral yakıtlar, mineral yağlar ve müstahsalları, mumlar |
338.256.787 |
|
2 |
Demir ve çelik |
282.887.952 |
|
3 |
Motorlu kara taşıtları, traktör, bisiklet, motosiklet ve diğer |
231.361.938 |
|
4 |
Kazan: makina ve cihazlar,aletler,parçaları |
202.823.284 |
|
5 |
Plastik ve plastikten mamul eşya |
157.737.482 |
|
6 |
Tütün ve tütün yerine geçen işlenmiş maddeler |
133.451.046 |
|
7 |
Elektrikli makina ve cihazlar, aksam ve parçaları |
115.220.528 |
|
8 |
Kağıt ve karton: kağıt hamurundan kağıt ve kartondan eşya |
103.764.697 |
|
9 |
Hayvansal ve bitkisel yağlar ve bunların müstahzarları |
90.506.754 |
|
10 |
Organik kimyasal müstahsallar |
62.914.503 |
Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK)
Not: Firma vergi kimlik numaralarının bağlı olduğu ile göre
İzmir'in ülkemiz ticaretinde çok önemli bir payı olduğu istatistiki rakamlarla da ispatlanmaktadır. İzmir'in ülke ticaretindeki yeri geçmişte olduğu gibi bugün de oldukça önemlidir.
İzmir Alsancak Limanı, yıllık yaklaşık 850 bin konteyner yükleme kapasitesi ve elverişli doğal konumu itibariyle Bölgede alternatifsiz tek konteyner limanı ve Türkiye'nin en önemli konteyner ihraç limanı konumundadır. Bölge ihracatının %85-90'ini, ülke ihracatının ise yaklaşık beşte birini gerçekleştirmektedir.
Limanın özelleştirilme sürecinin uzaması da limanda gerekli yatırımların yapılmasının önünü tıkamıştır. Dış ticaretimizi önemli derecede etkileyen liman sorununun çözümlenmesiyle kentimizin, ülkemiz dış ticaretindeki önemini daha da fazla arttıracağı düşünülmektedir.
İzmir Alsancak Limanı'nın kapasite ve verimliliğin arttırılması, büyük konteyner gemileri için limanın derinleştirilmesi ve limanın yükünün azalması için Çandarlı Limanı'nın yapımına bir an evvel başlaması gerekmektedir.
Eğer dış ticarette İzmir'in çok ilerilere gitmesi isteniyorsa sadece denizyoluna değil, demiryolu ve havayolu taşımacılığına da önem verilmelidir. Alternatif ulaşım yollarının gelişiminin hızlandırılması, İzmir dış ticaret potansiyelini bugünkü konumundan çok daha ilerilere taşıyacaktır.
BİLGİ: Erdem Alptekin / Hande Uzunoğlu
Tel: 498 41 44 / 498 43 61
Email: erdem.alptekin@izto.org.tr / hande.uzunoglu@izto.org.tr
|